“Begraven en verbranden betekent nu iets anders dan een paar duizend jaar geleden. Overledenen bevatten allerlei kunstmatige, door de mens gemaakte onderdelen die mee de grond of de oven in gaan, zoals amalgamen in tanden en protheses. Ook verzamelen we in de loop van ons leven in ons lichaam aanzienlijke hoeveelheden door de mens vrijgemaakte stoffen. Cadmium bijvoorbeeld. Aan het eind van ons leven bevatten de nieren er grote hoeveelheden van. Cadmium blijft cadmium en gaat mee de kist of de urn in. Uit onderzoek is gebleken dat er zes tot acht keer meer cadmium in de bodem zit dan een paar duizend jaar geleden. Dat komt door de kunstmest waar het in zit, de zinkfabrieken, maar ook door het begraven van mensen. Hoe meer mensen, hoe meer overledenen, hoe meer cadmium.” (Hoogleraar Milieukunde Lucas Reijnders in Yarden magazine.)

En dan is er nog lood, dat wordt verzameld in de botten, en kwikverbindingen, dat zich in het vet ophoopt, en dioxines en organobroomverbindingen (brandvertragers). Al die stoffen worden mee begraven of gecremeerd. Cadmium, lood en kwik blijven wat het is: cadmium, lood en kwik.

Reijnders: “Als die stoffen nu nog op de begraafplaats bleven zou het te overzien zien, maar zo is het niet. Dieren nemen het ook in zich op. Wormen eten grond, muizen eten weer wormen en die worden gegeten door uilen. Uilen kunnen daardoor nierschade oplopen. En dieren verplaatsen zich. Bladeren van de bomen worden misschien niet altijd op de begraafplaats zelf weggewerkt. Natuurlijk, het is allemaal nog niet verschrikkelijk spectaculair, en zeker op het totaal niet, maar het telt wel. Dus: De mens zelf is het probleem, want we zijn één wandelend vuilnisvat.”

Op het totaal valt vervuiling door uitvaart mee

En nu het goede nieuws. Want als we naar het totale milieuprobleem kijken, dan spelen de schadelijke milieu-aspecten die aan de lijkbezorging vastzitten geen erg grote rol, meent Lucas Reijnders. “Maar er zitten natuurlijk wel enkele milieunadelen aan het begraven en cremeren.”

Wat is beter of slechter voor het milieu: begraven of cremeren?

Het blijkt niet eenvoudig te zijn om de milieuaspecten van begraven en cremeren tegen elkaar af te wegen. De belangrijkste milieueffecten bij een uitvaart zijn:

• energieverbruik
  
• ruimtebeslag
  
• uitstoot van schadelijke stoffen.

Bij de schadelijke stoffen gaat het zoals gezegd om kwikverbindingen en andere metalen en dioxines. Al deze stoffen komen in het milieu terecht. Bij begraven komen ze in de bodem en het grondwater. Bij crematie komen de schadelijke stoffen terecht in de as en in de lucht.

Bij begraven speelt ruimtebeslag een belangrijke rol.

Bij cremeren is het energieverbruik de belangrijkste milieufactor. Een gemiddelde crematie kost tussen de 5 en de 25 kubieke meter gas. Ter vergelijking: met deze hoeveelheid verwarmt de gemiddelde Nederlander vijf tot zes dagen zijn huis.

Uit het onderzoek van onderzoekers Han Remmerswaal en Luc van de Heuvel van de TU Delft naar de milieu-aspecten van de uitvaart blijkt dat begraven en cremeren ongeveer even milieu-(on)vriendelijk zijn.

Uiteraard hangt het ook af van de situatie en van het individuele geval:

• Als u in een drukbevolkt gebied woont telt de factor ruimtegebrek zwaarder. Dan is crematie een milieuvriendelijker optie.
  
• In een kwetsbaar waterwingebied moet de mogelijke vervuiling van het grondwater veel strenger beoordeeld worden dan buiten dat gebied. Ook dan is cremeren beter.
  
• Als de begraafplaats bij u om de hoek ligt en het dichtstbijzijnde crematorium aanzienlijk verder van huis gelegen is, dan is begraven een betere optie, omdat het vervoer bij een uitvaart de grootste milieuvervuiler is.
  
• Kampt de begraafplaats met een hoge grondwaterstand, dan zullen lichamen minder snel verteren. Bovendien is het mogelijk dat het grondwater in aanraking komt met lijkvocht.
  
• Kiest u voor cremeren, vraag aan het crematorium wat voor ovens ze hebben. Moderne ovens zijn milieuvriendelijker, omdat ze aan strengere milieueisen moeten voldoen en er meestal een filterinstallatie aanwezig is. (Vanaf 2012 moeten trouwens alle crematoria milieufilters hebben geïnstalleerd om vooral de uitstoot van kwik te minimaliseren.)